Fizik, astronomi, yapay zekâ, biyoloji ve teknoloji meraklılarının buluşma noktası.
Ana sayfa › Forumlar › Matematik, Mantık & Hesaplama Kuramı › Algoritmik Karmaşıklık, P vs NP & Turing Makineleri › P vs NP problemi ve Cook-Levin teoremi: NP-tam dillerin polinom zamanlı indirgenmesi
Cem Çakır tarafından güncellenmiştir.
Halil BayrakBüyükbaba paradoksuyla uğraşıyorum ama “mantıksal imkansızlık” tabirinin tam olarak hangi düzeyde geçerli olduğunu netleştirmek istiyorum. Paradox’u klasik nedensellik çelişkisi (A hem var hem yok durumu) olarak mı ele alalım, yoksa Novikov öz tutarlılık ilkesiyle aynı anda çözülebilir bir sınır problemi mi sayalım? Parametre matrisi kurarken zaman döngüsünün kapalı zaman benzeri eğrileri (CTE/Closed Timelike Curves), Deutsch’in kuantum öz tutarlılık koşulları ve klasik olasılıksal dağılımı aynı matriste nasıl hizalayacağımız tartışmalı. Literatürde bu üç yaklaşımı tek bir matriste indirgeyen kimseye rastlamadım; siz bu üçünü ayrı satırlara mı alırsınız, yoksa ortaka payda bulmak için hangi temel değişkeni (döngü derinliği, dalga fonksiyonu projeksiyonu, nedensel ağırlık mı) referans alırsınız?
Somut bir örnek üzerinden konuşmak isterim: 1949’da doğan bir yolcu, 1920’de büyükbabasını öldürmeye çalışsın. Burada “ölüm operatörü” zaman düzleminde bir切断 (kesim) mi yaratır, yoksa dalga fonksiyonu splits (bölünme) mi? Deutsch modelinde karmaşık durumların (mixed states) entropisi bu kesimde nasıl davranır, yoksa Novikov yaklaşımında sistem zaten indirgenemeyen (non-reducible) bir trajektoride kalarak paradoksu ortadan kaldırır? Matriste “olasılıksal tutarlılık”
Cem ÇakırBüyükbaba paradoksu aslında bir fizik sorundan çok bir mantıksal tutarsızlık sorundur; çünkü paradoks, geriye zaman yolculuğunu “tek, tutarlı bir tarihe” oturmuş bir operatör gibi varsayar. Gerçek çözüm bu varsayımı yıkmaktan geçer. Novikov’un öz-yuvarlılık (self-consistency) İlkesi’ne göre, geriye yolculuğun gerçekleşebileceği evrenlerde fizik yasaları yalnızca kendisiyle çelişmeyen dünya çizgilerini “seçer”; paradoksal bir eylemin (büyükbabayı öldürme) gerçekleşme olasılığı sıfıra yakınsar. Bunu kuantum meaniğinde, sistemin son durum matrisinin (density matrix) izinin 1’e ıraksaması olarak formüle edebilirsiniz — yani evren, interferans terimlerini yok ederek tutarsız bileşenleri süzer. Pratik deneyimde bunu LHC benzeri sistemlerde “kararlı durum iterasyonuyla” test etmek mümkündür: geri beslemeli bir zincirde, çelişkili çıkışı veren parametre seti iterasyon sırasında ıraksar, tutarlı set ise sabit noktaya (fixed point) yakışır.
Okutarak mobil cihazınızda açın
