Bilim İçin Kelebeklere Takılan Minik Radyo Cihazları

Majestik monark kelebeklerinin hareketlerini nasıl takip edersiniz? Cevap basit: Her birine güneş enerjisiyle çalışan minik birer radyo sırt çantası takarak. Bu turuncu, siyah ve beyaz benekli tozlayıcılar Kuzey Amerika’ya özgüdür ve 90’ın üzerinde ülkede, adada ve ada grubunda bulunabilirler. Sadece sütleğen bitkisinin bulunduğu yerlerde yaşarlar. Hem göçmen hem de göçmen olmayan popülasyonları vardır ve monark kelebeği (Danaus plexippus plexippus) 2022’de IUCN Kırmızı Listesi tarafından nesli tükenme tehlikesiyle karşı karşıya olarak ilan edilmiştir.

Bir tür hakkında ne kadar çok şey bilmek, onu korumayı kolaylaştırır. Bu nedenle, bilim insanları bu tozlayıcıların kışlama habitatlarını ve yakınlardaki nektar çiçeklerini nasıl kullandıklarını anlamak için bir çalışma yürütmektedir. ABD Balık ve Yaban Hayatı Servisi’nin (U.S. Fish & Wildlife Service) Kaliforniya kıyısındaki programı ve Althouse & Meade adlı biyolojik ve çevresel danışmanlık firmasının çalışanları, 2025 Kasım ayında San Luis Obispo ve Santa Barbara ilçelerinde üç farklı konumda bulunan monark kelebeklerine etiket takmışlardır.

Bu çalışma, tozlayıcıların hareketlerini ve göçlerini izleyebilen bir teknolojiyi test etmeyi amaçlamaktadır. Bu etiketler, küçük dikdörtgen kutuların içindeki antenlere benzemektedir ve çalışanlar bunları kelebeklerin sırtına yapıştırmak için kirpik yapıştırıcısı kullanmıştır. Bu sistem, güneş enerjisiyle çalışan radyo telemetri etiketi teknolojisini kullanmaktadır ve bu da coğrafi verileri radyo dalgaları aracılığıyla iletmektedir. [[LINK_X: Radyo etiketinin çalışma prensibini gösteren şematik çizim]]

ABD Balık ve Yaban Hayatı Servisi’nin yaptığı açıklamaya göre, “Hava durumu verileri de [kışlama] alanlarında toplanmaktadır ve bu veriler, monarkların habitat ihtiyaçlarını daha iyi anlamak için hareket verileriyle birlikte kullanılacaktır. Bu projenin amacı, Kaliforniya kıyısındaki monark kışlama alanlarının kullanımını daha iyi anlamaktır. Elde edilen sonuçlar, monark kışlama alanlarının restorasyonu ve yönetimi konusunda daha bilinçli kararlar alınmasına yardımcı olacaktır.”

Ancak bir kelebeği nasıl zarar vermeden yakalıyorsunuz? Ekip, kelebeklerin soğukkanlı yapısından yararlanmıştır. Bu böcekler, doğru vücut sıcaklığına ulaşmak için güneşe ihtiyaç duyarlar. Çalışanlar, kelebeklerin uçmasının daha zor olduğu sabahın erken saatlerinde bu işlemi gerçekleştirdiler (sıcaklık 10 derece Celcius’un altındaydı).

Yakalanan kelebekler, sıcaklıklarını en fazla 10 derece Celcius olarak tutmak için bir soğutucuya konuldu. Her birinin cinsiyeti, ağırlığı ve boyutu not edilerek, etiketleri taşıyabilecek kadar büyük olduklarından emin olundu.

Bu proje aynı zamanda vatandaş bilim insanlarının katılımına da olanak tanımaktadır. [[LINK_X: Vatandaş bilim insanlarının projeye nasıl katkıda bulunabileceğine dair bilgilendirici video]]

Açıklamada belirtildiği gibi, “Halkımız, akıllı telefonlarına indirebileceğiniz ‘Project Monarch’ uygulamasını kullanarak bu çalışmaya veri toplama konusunda katılım sağlayabilir. Uygulama, tüm etiketlenmiş monarkların haritasını ve veri girişi yapma özelliğini içermektedir.”

Kesin olan bir şey var: Bu proje kesinlikle tesadüflere bırakılmamış!

Kaynak:

Popular Science