13 Metre Uzunluğundaki Roket Ay’a Çarptı: Avustralyalı Araştırmacılar, Nesnenin Konumunu Belirlemede Yardımcı Oldu

Geçtiğimiz ay 13 metre uzunluğundaki bir Falcon 9 roket parçası Ay’a çarparak yaklaşık 20 metre genişliğinde bir krater oluşturdu. Olaydan önce, Tasmanya Üniversitesi’nden gelen araştırmacılar, radyo dalgaları kullanarak bu nesneyi tespit eden ilk kişilerdi ve çarpışma noktasının tahmin edilmesine yardımcı oldular.

Ekip, uluslararası bir çabanın parçası olarak, Avustralya’daki radyo teleskoplarını kullanarak roketin yaklaşık 400.000 kilometre (250.000 mil) mesafeden uzayda hareketini takip etti.

26 ve 29 Temmuz tarihlerinde, doktora adayı Oliver White, bu çabaya katkıda bulunan iki derin uzay radyo dalgası gözlemi liderliğini üstlendi.

NASA‘nın Canberra yakınlarındaki Tidbinbilla’daki 70 metrelik (230 fit) anteni, roket parçasına doğru yaklaşık 400.000 kilometre (250.000 mil) uzaklıkta bir radar sinyali gönderdi. Geri dönen zayıf yankı, Hobart, Güney Avustralya’daki Ceduna ve Batı Avustralya’daki Yarragadee’deki radyo teleskopları tarafından yakalandı.

Gözlemler, roketin tahmin edilen konumundan biraz farklı olduğunu gösterdi ve araştırmacıların çarpışma noktasının tahminlerini iyileştirmek için yeni veriler elde etmelerini sağladı.

Oliver White için bu, teleskop başında geçirdiği sıradan bir gece değildi.

“Her gün Ay’a çarpmak üzere olan bir şeyi takip etme fırsatı bulamıyorsunuz,” dedi.

“Geri dönen sinyal inanılmaz derecede zayıftı, ancak nesnenin nerede olduğunu gösteren gerçek bir ölçüm sağladı. Bu ölçüm, gözlemcilerin çarpışmadan önce nereye düşeceğini tahmin etmelerine yardımcı oldu.”

Gözlemler, roketin konumunun ötesinde daha fazla şey ortaya çıkardı.

Doktora adayı Liam Filby, kendi araştırmalarıyla geliştirdiği radar işleme tekniklerini kullanarak nesnenin uzaydaki hareketi hakkında bilgi edindi. Analizi, roket parçasının yaklaşık yedi dakikada bir tam dönüş yaptığını gösterdi.

“Yankı sadece nesnenin nerede olduğunu göstermez,” dedi.

“Sinyalde, nesnenin nasıl hareket ettiğiyle ilgili de bilgiler bulunur. Bu durumda, roket parçasının yüzlerce kilometre uzakta döndüğünü görebiliyorduk. Bu, zayıf bir radar yankısından elde edilebilecek olağanüstü bir şey.”

Tasmanya Üniversitesi’nde uzay durum farkındalığı faaliyetlerini yöneten Dr. Guifré Molera Calvés, nadir bir Ay çarpışmasının ve Avustralya’dan yapılan gerçek zamanlı takibin birleşimi nedeniyle bu olayın önemli olduğunu söyledi.

“Çeşitli roket parçalarını takip ediyoruz, ancak ilk kez başka bir gök cismiyle çarpacak olan bir nesneyi inceledik,” dedi.

“İnsan yapımı bir uzay enkazı Ay’a ulaşıyor, dünyanın dört bir yanındaki araştırmacılar onu gözlemlemeye çalışıyor ve Tasmanya’daki öğrenciler de nesnenin nerede olduğunu ve nasıl hareket ettiğini anlamak için gereken verileri sağlamaya yardımcı oluyor. Bu heyecan verici bir şey. Bu bir simülasyon değil, gerçek bilim, gerçek zamanlı olarak gerçekleşiyor.”

Falcon 9 üst kademesi, Ocak 2025’te iki özel Ay iniş aracını, Firefly Aerospace’in Blue Ghost ve ispace’in Hakuto-R’sini Ay’a gönderdiğinde uzayda bulunuyordu. Görevi tamamlandıktan ve yakıtı tükendikten sonra, Güneş ve Ay’ın ortak çekimi onu yörüngesinden çıkararak Ay yüzeyiyle çarpışma yoluna soktu. Ay atmosfer olmadığı için, çarpmadan önce yavaşlaması mümkün değildi.

Çarpma sadece Avrupa’dan görülebildiği için, ekip Birleşik Krallık, İspanya ve Letonya’daki radyo gözlem evleriyle ve İspanya’daki Cebreros’taki Avrupa Uzay Ajansı’nın izleme istasyonuyla birlikte çalıştı. Çarpma öncesinde, sırasında ve sonrasında toplanan veriler, ayrıntılı analiz için ekip tarafından incelendi.

Molera Calvés, bu olayın uzay enkazının sadece Dünya yörüngesinde bir sorun olmadığına dair bir hatırlatma olduğunu söyledi.

“Genellikle uzay enkazını kendimiz etrafımızdaki yörüngede bulunan bir şey olarak düşünürüz,” dedi.

Ancak, insan yapımı nesneler artık Dünya’nın yörüngesinin çok ötesinde hareket ediyor, hatta Ay’a doğru ilerliyor. Daha fazla uzay aracı Dünya’nın yörüngesinin dışına gönderildiğinde, bu nesnelerin nerede olduğunu, nasıl hareket ettiklerini ve nereye gideceklerini bilmemiz gerekiyor.”

Bu çalışma, Avustralya’nın uzay enkazını takip etme ve yönetmede daha büyük bir rol üstlendiği sırada gerçekleşti. Eylül 2025’te, büyüyen bu sorunu araştırmak ve veri paylaşmak için bir araya gelen uluslararası bir uzay ajansı komitesine katıldı. Tasmanya Üniversitesi, uzmanlığı ve gözlemleriyle bu çalışmaya katkıda bulunan önemli Avustralya ortaklarından biridir.

White ve Filby için bu olay, dünyanın dört bir yanındaki bilim insanları tarafından takip edilen bir etkinlikte araştırmalarını test etme fırsatıydı.

Ayrıca, nesnenin yaklaşık 400.000 kilometre (250.000 mil) uzaklıkta Ay’a son yaklaşımını takip etmek ve analiz etmek için nadir bir fırsat sundu.