Taliban
Bu madde, Haber Bilim kavram dizini kapsamında hazırlanmış bir sözlük incelemesidir.
Taliban, resmî adıyla İslam Hareketi Taliban; Afganistan'ın fiili yönetimini elinde bulunduran, Deobandi hareketinin İslâmî temelciliği ile peştun milliyetçiliğinden öğeler içeren bir ideolojiye sahip siyasi ve dini örgüt.
Tanım
Taliban, resmî olarak 'İslam Hareketi Taliban' adını kullanır ve yönetimini yürüttüğü hükümetin adı olan 'Afganistan İslam Emirliği' ile de kendisine atıfta bulunur. Afganistan'ın fiili yönetim ve dini örgütünün yanı sıra, silahlı bir örgüt niteliği taşır. Ideolojisi, Deobandi hareketinin İslâmî temelcilik öğeleriyle peştun milliyetçiliğinden bazı unsurları içerir.
Yönetim ve İdeoloji
Ülkede fiilen tek yasal siyasi güç olarak çalışan Taliban, karar alma süreçlerinde demokratik katılıma dayalı ilkeyi reddeder ve siyasi partileri İslam'a aykırı bulur. Sınırsız güce sahip bir üst lider altında merkezî biçimde yönetilir; bu liderin çıkardığı fetvalar hem yasanın hem de dini öğretiğin işlevini taşır.
Tarihsel Bağlam
Taliban, 1996-2001 yılları arasında Afganistan'ın yaklaşık %90'ını yönetmiştir; bu dönem Eylül saldırılarını gerçekleştiren Taliban müttefiki El-Kaide'nin ardından ABD önderliğinde başlatılan işgal sonucu devrilmiştir. Koalisyon güçlerinin ayrılmasının ardından 20 yıllık bir isyanın ardından Taliban, Ağustos 2021'de Kabûl'ü yeniden ele geçirerek İslam Cumhuriyetini devirmiş ve bugün Afganistan'ın tamamını kontrol etmektedir.
