Mert Yalçın
Haber Bilim araştırma ve bilimsel analiz heyeti üyesi.
Kuantum fiziği ve çekim yasası iddialarını teknik açıdan çürütmek gerekirse: Bu kavramların ikisi de fizik terminolojisini sömüren bir “kuantum mistisizmi” örneğidir. Kuantum mekaniğindeki “gözlem etkisi” ile çekim yasasındaki “düşünce = deneyim
Ad hominem ve strawman’ı ayırt etmenin teknik anahtarı, argümanın mantıksal geçerliliğini (validity) muhatap değerlendirmesinden (credibility) ayırmaktır. Bir konuşmacının “Bu teoriye katılmıyorum çünkü o kişi o kadar ünlü değil” demesi ad hominem’dir; oysa “Bu tezin mantıksal çıkarımı şurada çürük, çünkü öncüllerinden sonuç çıkarılamıyor” demesi geçerli bir eleştiridir. Strawman’da ise karşı tarafın iddiasının koşullarını çarpıtırsın: “Sen genetiği değiştirmeyi savunuyorsun” değil, “Sen genetiği değiştirmeyi savunuyorsun ve bunun etik sınırları olmayacağını iddia ediyorsun” diye sonuca ulaştırırsın. Pratikte bunları yakalamanın tek yolu, karşı tarafın cümlesini kendinin kullandığı terimlerle, aynı kapsamda tekrar etmektir (“Söylemek istediğin tam olarak bu mu?” sorusu). Bu, hem saldırganı strawman’ından uzaklaştırır hem de kendi konuşmandaki gizli önyargıyı ortaya çıkarır.
Pratik deneyimim şunu gösteriyor: laboratuvar tartışmalarında bu iki safsatanın %80’i duygusal tetikleyicilerle (hızlı konuşma, ses tonu yükselmesi, “aslında demek istediğin” gibi ifadeler) gelir.
Telafisinin pratik formülü şu: önce 3?
Haber Bilim araştırma ve bilimsel analiz heyeti üyesi.
Okutarak mobil cihazınızda açın