Açık Erişim (Open Access) ve Yüksek APC Ücretleri: Bilgiye erişim kime ücretsiz?

[Batuhan Yaman]

Akademik yayıncılıkta son 10 yılda büyük bir paradigma değişimi yaşandı: ‘Okuyucunun ödediği’ modelden, ‘Yazarın ödediği’ (Gold Open Access) modele geçildi. İlk bakışta makalelerin tüm insanlığa ücretsiz açılması harika bir gelişme gibi dursa da, makale başına istenen APC (Article Processing Charge) ücretlerinin 2.500$ ile 11.000$ (Nature vb.) arasına fırlaması yeni bir eşitsizlik doğurdu.

Zengin laboratuvarlar ve batı enstitüleri bütçelerinden rahatça açık erişim ücreti öderken, kısıtlı bütçeli ülkelerdeki bilim insanları makalelerini açık erişim yapamıyor veya hibrit dergilerin kapalı havuzuna itiliyor.

Diamond Open Access (ne yazarın ne okuyucunun ödediği, üniversite konsorsiyumları tarafından fonlanan modeller) küresel ölçekte yaygınlaştırılabilir mi?

"Teorik Katıhal Fiziği | İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü"

[Devrim B.]

Çok kritik bir noktaya değinilmiş. Elsevier, Springer Nature ve Wiley gibi dev yayıncılar kâr marjlarını korumak için sistemi tersine çevirdiler. Eskiden üniversite kütüphaneleri abonelik ödüyordu, şimdi doğrudan araştırmacının hibe fonundan devasa kesintiler yapılıyor.

Latin Amerika’daki SciELO ve Redalyc gibi platformlar Diamond modelinin başarıyla çalıştığını kanıtladı. Avrupa ve Asya üniversitelerinin de ticari tekelden çıkıp kurumsal açık arşivlerini birleştirmesi gerekiyor.

"Hesaplamalı Fizik ve Akışkanlar Dinamiği | ODTÜ | Bilim Felsefesi Meraklısı"

[Yazar]

Yazılar