Liderlik Suikastları Normu: Yeni Bir Dönem mi Başlıyor?

ABD’nin İran’ın Başkan Trump’ı NATO zirvesi sırasında Türkiye’de öldürme planlarını ortaya çıkarmasıyla ilgili haberler, istihbaratın güvenilirliği üzerine yoğunlaşan tartışmaların ötesinde, devletlerin birbirlerinin liderlerini hedef alması konusundaki normların nasıl değiştiği sorusunu gündeme getirdi.

İstihbarata göre İran, Başkan Trump’ın uçağına havadan füzeli saldırı düzenlemeyi planlıyordu. CIA, İsrail tarafından paylaşılan bu bilginin güvenilirliğinden şüphe duyuyordu.

Bu istihbarat soruları önemli olsa da, bir devletin başka bir devletin liderini hedef alması konusundaki normların ihlali daha az dikkat çekti.

Modern devlet sisteminde, savaşın düzenlenmesi ve egemenliğin korunması amacıyla, devletler arasında şiddetin belirli kurallara bağlanması esastır. Bu nedenle, devletlerin birbirlerinin liderlerini öldürmesi genellikle yasaktır. Ancak, 1990’larda Ortadoğu’daki diktatörlerin hedef alınması tartışmalarıyla birlikte bu normlar sorgulanmaya başlandı.

İran liderliğinin ABD ile savaşın ilk günlerinde öldürülmesi ve Trump’a yönelik olası suikast girişimleri haberleri, liderlik suikastlarının kabul edilebilirliği konusundaki normların nasıl zayıfladığına işaret ediyor.

Liderlik suikastlarına karşı geliştirilen normlar, Batı dünyasının kuruluşuyla birlikte ortaya çıkmıştır. Devletler, şiddetin düzenlenmesi ve sistemin istikrarının korunması için bir araya gelmişlerdir. Liderlerin güvenliği, hem kendi güvenlikleri hem de sistemin istikrarı açısından önemlidir. Bu nedenle, liderlik suikastları genellikle yasaktır.

Ancak, 1990’larda Saddam Hüseyin ve Muammer Kaddafi gibi liderlerin hedef alınması tartışmalarıyla birlikte bu normlar sorgulanmaya başlandı. Bu dönemde, “insani müdahale” kavramı ortaya atılarak, acımasız bir liderin ortadan kaldırılmasının tüm bir halkı kurtarabileceği savunuldu. Ancak, Irak ve Libya’daki gelişmeler, bu argümanın başarısız olduğunu gösterdi.

Normların Yeniden Yorumlanması

“Hedefli öldürme” kavramının ortaya çıkmasıyla birlikte, liderlik suikastlarının yasal sınırları yeniden tanımlanmaya başlandı. Bu durum, bazı devletlerin, özellikle de ABD’nin, yabancı topraklar üzerinde ölümcül operasyonlar gerçekleştirmesine olanak sağladı.

Qassem Soleimani’nin öldürülmesi ve ardından gelen tepkilerin olmaması, bu normların ne kadar zayıfladığına dair önemli bir göstergeydi. Bu olay, diğer devletlerin de benzer eylemlerde bulunmasının önünü açtı.

Sonuç olarak, liderlik suikastlarının kabul edilebilirliği konusundaki normların erozyonu, uluslararası ilişkilerde yeni ve tehlikeli bir dönemin başlangıcı olabilir. Bu durum, krizlerin daha hızlı tırmanmasına, diplomasinin zorlaşmasına ve genel olarak uluslararası sistemin istikrarının bozulmasına yol açabilir.

Sajid Farid Shapoo, üç yıldızlı general olan ve Princeton Üniversitesi’nden güvenlik çalışmaları alanında doktora sahibi olan bir güvenlik uzmanıdır.