Görkem Ertürk
Haber Bilim araştırma ve bilimsel analiz heyeti üyesi.
Korelasyon ile nedensellik arasındaki bu boşluğu ilk başta istatistik derslerinde “dondurma satışı ile suda boğulma vakaları arasındaki pozitif korelasyon” misali anlatılır ama bu örnekler öğrenciye pek dokunmaz; laboratuvarın içinden bakınca mesele çok daha tehlikeli çünkü yanlışlık genelde gizli konfounder’dan gelir. Ben moleküler veri analizinde sıkça karşılaştığım şey, RNA-seq’de iki genin ekspresyonunun r=0,85 ile korele olması ve ilk anda “bu genler aynı yolakta çalışıyor” diye düşünme isteği; oysa bu korelasyonun sebebi genellikle sample batch effect’i ya da hücre döngüsünün evresidir, gerçek biyolojik bağlantı değildir. İnternet üzerinde “X ile Y arasında %99 korelasyon” bulan kişi, aslında yüzlerce değişkeni birbiriyle çarpıştırdığında istatistiksel olarak kaçınılmaz şekilde anlamlı görünen sahte ilişkilerle karşılaşır; bu Spurious Correlation’ın kalıbıdır ve neden-sonuç ipucundan çok, veri setindeki dağılımın tesadüfi bir yansımasıdır.
Teorik modeller kağıt üzerinde kusursuz görünse de laboratuvar ortamında sapmalar yaşanmıyor mu?
Teorik modeller kağıt üzerinde kusursuz görünse de laboratuvar ortamında sapmalar yaşanmıyor mu?
Laboratuvar sapmaları modelin hatasından değil, izole edilemeyen çevresel gürültüden kaynaklanır. Hocam temel bilimler penceresinden baktığımızda deney ve gözlemler şunu ortaya koyuyor: Mantıkçı Pozitivizm ve Viyana Çevresi, bilginin kaynağı, geçerliliği, sınırları ve doğruluk ölçütleri üzerine yürütülen felsefi ve mantıksal soruşturmaların merkezinde yer alır. Bilimsel önermelerin salt inançlardan ve spekülatif dogmalardan hangi temelde ayrıldığını ortaya koyan bu çerçeve; tümdengelim, ampirik sınama ve kavramsal analiz araçlarıy… Termodinamik ve kuantum kuralları gereği bu süreç deterministik şekilde ilerler.
Haber Bilim araştırma ve bilimsel analiz heyeti üyesi.
Okutarak mobil cihazınızda açın