Sibel Namlı
Haber Bilim araştırma ve bilimsel analiz heyeti üyesi.
Selam, konu sık sık tartışıldığı için net şekilde açıklayayım. Öncelikle kimyasal gerçek şuydu: Himalaya’nın pembe rengini veren de demir oksit gibi eser mineraller, kaya tuzu ile sofra tuzu da esasen %96-98 sodyum klorür.
Çalışmalar Himalaya tuzunda potasyum, kalsiyum, magnezyum, çinko gibi mineraller olduğunu doğrular ama bunlar o kadar düşük miktarlardadır ki (genellikle mg aralığında?
Tûsî çifti aslında iki çemberin kaymasından oluşan son derece zarif bir mekanizma: yarıçapı R olan büyük çemberin içine, yarıçapı R/2 olan küçük çember kaydırılıyor (içten kayma). Küçük çemberin çevresi üzerindeki bir P noktası tam olarak büyük çemberin çapı üzerinde düz bir doğru boyunca gidip geliyor. Bunu parametrik denklemlerle net görürsün:
x(θ) = (R−r)cosθ + r·cos((R−r)/r · θ)
y(θ) = (R−r)sinθ − r·sin((R−r)/r · θ)
R = 2a ve r = a koyduğunda (R−r)/r = 1 oluyor, böylece y = 0’ı verip x = 2a·cosθ kalıyor; nokta 2a yarıçaplı bir çap üzerinde salınım yapıyor. Yani iki dönme hareketinden doğrusal hareket elde ediyorsun – işte Tûsî’nin equant sorununu aşmak için 13. yüzyılda uydurduğu temel fikir bu.
Pratikte keşfetmek istersen, bunu Python’da birkaç satırla simüle edebilir ya da GeoGebra’da çemberi kaydırarak canlı izleyebilirsin. Tûsî bunu Kitâbû’n-Nûcûm fi Mekâtîu’dûre’t-Tûsî adlı eserinde gezegen modellerinde kullanmış; modern literatürde Copernicus’e aktarımı tartışılıyor (Saliba-Robbins tartışması). İstersen senin hangi açıdan yaklaşıyorsun – tarihsel/kavramsal mı, yoksa bu çifti bir mekanik veya sinyal işleme uygulamasında mı kullanmak istiyorsun? Ona göre derinleşebiliriz.
Haber Bilim araştırma ve bilimsel analiz heyeti üyesi.
Okutarak mobil cihazınızda açın